كود و ماشينهاى كشاورزى ، بيگمان در افزايش توليد فراورده‌هاى كشاورزى بسيار سودمند خواهد بود . امكان افزايش خوردنيهاى حيوانى بيش از خوردنيهاى گياهى است . يكى از عوامل مهم در اين راه ، پيكار با آفتها و بيماريهاى دامى است . تلاشى كه براى برگزيدن نژاد بهتر و بهبود تغذيهء دامها مىشود ، وقتى سودمند است كه بتوان دام را از بيماريها مصون داشت . در كشورهاى روبتوسعه ، هر سال ، دامهاى زيادى بر اثر بيماريهاى شناخته شده تلف مىگردد ؛ و حال آنكه در كشورهاى صنعتى دامها از همان بيماريها به كلى درامانند . طاعون گاوى هر سال دو ميليون گاو را مىكشت . بيمارى نيوكاسل هر سال مرغ زيادى را تلف مىكرد . در خاور دور ، اين بيمارى 70 تا صددرصد مرغان را نابود مىكرد ؛ اما اكنون با واكسنى كم‌بها مرغان را از اين بلا مىتوان در امان داشت . « در پرتو ترقى و تكامل دانش ، محصول متوسط شير هر گاو در هلند به 4150 ليتر ، و در اسرائيل به 4330 ليتر رسيده است ؛ اما همين ميانگين در هندوستان از 220 ليتر نمىگذرد . » « 1 » محقق امريكايى ، رابرت الكساندر ، نشان مىدهد كه حمايت از صنايع داخلى در كشور - هاى كم‌رشد به زيان كشورهاى بزرگ سرمايه‌دارى نيست . به نظر او : « هنگامى كه كشورهاى رشد نيافته ، مثلا ، صنايع نساجى ، تهيهء مواد غذايى و سيمان‌سازى خود را زير حمايت مىگيرند ، مىتوان انتظار داشت با ارزهاى خارجى كه در گذشته براى وارد كردن اين كالاها مصرف مىشد ، به وارد كردن دستگاههاى توليدى و يا مواد مصرفى ديگرى كه در گذشته اصلا وارد نمىشد خواهند پرداخت . ارزش كلى كالاهاى وارداتى تغييرى نخواهد كرد . بلكه نوع اين كالاها عوض خواهد شد . در واقع ، حمايت از صنايع در كشورهاى رشد نيافته را ، اگر بطور كلى مورد مطالعه قرار بدهيم ، نه تنها حجم بازرگانى جهانى را كاهش نخواهد داد بلكه آن را بالا هم مىبرد ؛ زيرا هنگامى كه صنايع ماشينى در كشورهاى رشد نيافته ساخته شد ، هر روز ، گروه وسيعترى از كارگران از كار كم‌بازده كشاورزى دست كشيده به كار صنعتى كه بازده نسبتا بيشترى دارد خواهند پرداخت . هنگامى كه بازده كارشان بالا رفت ، تقاضاى آنها براى كالاهاى مصرفى ، و از آن جمله كالاهايى كه هنوز از خارج وارد مىشوند فزونى خواهد يافت . » « 2 » « البته بيم كشورهاى صنعتى از اثرات اقتصادى صنعتى شدن و رشد اقتصادى كشورهاى كم‌رشد ، پر بىمبنا نيست . بىگفتگو با پيشرفت امر صنعتى شدن اين ملتها ، بسيارى از كالاهاى مورد احتياج خود را خودشان توليد خواهند كرد ، ولى اين فقط يك سوى قضيه است . و آن هم سوى كم‌اهميت‌تر آن . رشد اقتصادى در كشورهايى كه فعلا كم‌رشد هستند ، نتيجه‌اش اين است كه قدرت خريد مردم آن كشورها را بشدت بالا مىبرد . اكنون تنها درصد كوچكى از اهالى بسيارى از كشورهاى آسيا و افريقا و امريكاى لاتين ، آنقدر درآمد پولى دارند كه بتوانند چند دلارى كالا از

--> ( 1 ) . ژوزوئه دوكاسترو ، ژئوپليتيك گرسنگى ، انسان گرسنه . ترجمهء منير جزنى ( مهران ) ، ص 427 . ( 2 ) . الفباى رشد اقتصادى ، پيشين . ص 54 .